Karakitap Nokta Net

"Sermaye için dadý devlet" - Amiya Kumar Bagchi

"Sermaye için dadý devlet" - Amiya Kumar Bagchi

Yazar KuTuKoLa
Cumartesi, 15 Kasým 2008
Radikal Notlar (Radical Notes): Varolan krizin niteliðini ve nasýl geliþtiðini açýklayabilir misiniz? Amiya Kumar Bagchi: Krizin tam bir açýklamasý kapsamlý bir araþtýrmayý gerektiriyor. Ancak krizin birincil nedenleri þöyle özetlenebilir: a) dizginsiz ve ölçüsüz bir finansal serbestleþme; bunun en önemli öðeleri menkul kýymetleþtirilen ürünler dahil, þeffaf-olmayan finansal bir pazarý geliþtiren uygulamalarýn çeþitlendirilmesiydi, b) yatýrým bankalarýyla kredilerde uzmanlaþmýþ mevduat bankalarý arasýndaki ayrýmýn yýkýlmasý, c) dolarýn sanal olarak tek küresel likidite kaynaðýna dönüþtürülmesi, d) konut ve ilgili pazarlarýn en yoðun spekülatif faaliyetlerin hüküm sürdüðü sektörler olarak hýzla ortaya çýkmasý. Bir iktisat tarihçisi olarak bugünkü krizi geçmiþteki krizlerle karþýlaþtýrdýðýnýzda benzersiz görüyor musunuz? Kapitalizm doðumundan bu yana spekülatif krizlerin etkisi altýnda oldu. Bu tip krizlerin ilklerinden biri, 1630’larda Hollanda’da Tulip Mania’ydý. Ýkinci spekülatif kriz 1720-21 kriziydi ve Fransa’da Mississippi projesiyle Ýngiltere’deki South Sea (Büyük Okyanus) Þirketi etrafýnda odaklanmýþtý: Bu kriz o dönemde Batý Avrupa’nýn büyük kesimini içine çekmekle tehdit etmiþti. Tek baþýna Ýngiltere’yi bile düþünecek olsak, 1820’lerde neredeyse her on yýlda bir aðýr banka krizleri ortaya çýkýyordu ve son on yýlý karakterize eden Baring Krizi’ydi. Bu krizde Baring Bros’un Arjantin hükümetine verdiði kredilerle aþýrý risk almasý sonucu yükümlülüklerini yerine getirememesi tüm Britanya finans sistemini tehdit etti. Ýngiltere Merkez Bankasý muhtemelen baþvurulacak son kredi mercii olarak ilk kez bu krizde davranmýþ oldu. Ardýndan 20. yüzyýlýn en büyük finansal krizi, yani askeri ve diðer kamusal harcamalarda benzeri görülmemiþ bir artýþ eþliðinde Ýkinci Dünya Savaþý hamlesine önayak olan 1930’larýn Büyük Depresyonu gelir. Ama bir tarih öðrencisinin bileceði gibi, kimse ayný suya iki kez girmez. Özellikle kapitalizm mükemmel bir bukalemun gibi her birkaç on yýlda bir yalnýzca rengini deðil belli yapýsal iliþkilerini de dönüþtürür. Mevcut krizden önceki deðiþikler bu kuralýn dýþýnda deðil. Belki de bugünkü krizin benzersizliði, hükümetlerin ve sözde finans uzmanlarýnýn, bankalar, yatýrým komisyoncularý ve banka-dýþý çeþitli finansal kurumlarýn kendi iþlerini saydamlýktan yoksun bir kapalýlýkla sürdürmelerini yalnýzca görmezden gelmekle kalmayýp, bunun akýlcý bir servet yaratma yolu olduðu görüþüyle onlarý bu yönde teþvik etmeleri þeklinde tanýmlanabilir. Bu atmosferin en ironik sembollerinden biri, batmaktan kurtulmak için bir Amerikan bankasýyla birleþmek zorunda kalmýþ olan Merrill Lynch’in hazýrladýðý zenginler listesi ve onlarýn servet artýþýný alkýþlamasýydý. Bugünkü krizi emperyalizmin ve ABD hegemonyasýnýn bir krizi olarak anlayabilir miyiz? Evet, ama Amerikan hegemonyasýyla iliþkili olarak diðer G7 ülkelerini ve hatta bu hegemonyayla ortakyaþar bir iliþki içinde olan Çin’in büyüme modelini de anýmsamalýyýz. Krizin ABD’nin öldürücü askeri operasyonlarýnda bir azalmaya yol açýp açmayacaðý açýk bir soru olarak kalýyor. Daha önce belirttiðim gibi, sermaye, rekabet söz konusu olduðunda, gerekiyorsa son kertede askeri çatýþma seçeneðini kullanarak kazanmak ister. Hegemonya kaybýyla tehdit edilen bir ABD’nin dehþetli kitle imha silahlarý yýðýnaðýný kullanma ihtimali son derece can sýkýcý. Geliþmekte olan ülkelerde krizin etkisini nasýl deðerlendiriyorsunuz? Geliþmekte olan ülkelerde gerçek hisse senedi ve tahvil piyasalarý yok ve varsa bile bunlarýn iþlemleri borsadan para kazanmak için genelde fazla küçük olan firmalarý çoðunlukla etkilemiyor. Bu ülkelerin çoðunda, emperyalizm ve onun yerli iþbirlikçileriyle IMF ve Dünya Bankasý gibi aracýlarýn daha önce yol açtýðý tahribatlar, çoðu iktisadi kuruluþun resmi kredi piyasalarýndan dýþlanmasýna neden oldu. Örneðin Bangladeþ’te sözde mikro-kredi aracýlarýnýn baþarýsý yalnýzca yabancý tefecilerce vadesi uzatýlan borçlar üzerine deðil, borçlarýný ödemeyen yerel iþadamlarýnca kamu sektörü bankacýlýðýnýn yýkýmý üzerine inþa edildi. Dünya Bankasý ve yabancý baðýþçýlarýn takdis ettiði örgütlenmeler bulanýk suda balýk avladý yalnýzca. Mevcut krizin bu ülkeler üzerindeki etkisi büyük olmayabilir. Ama küresel resesyondan dolayý iç ve dýþ piyasalarda kendi ürünlerine olan talepteki düþüþten zarar görecekler. Hindistan gibi, ekonomilerinin harekete geçmesi büyük ölçüde yabancý sermayeye baðýmlý olan ülkeler, büyük ya da küçük para krizleriyle bu ülkelerde faaliyette bulunan ve krizin olumsuz etkilediði giriþimlerin küçülmesinden ayrýca zarar görecek. Yakýn gelecekte halk açýsýndan en sýkýcý sonuç, inþaat, hizmetler ve imalat sektöründeki istihdam kaybýnýn sürmesi, geliþmekte olan ülkelerde tarýmsal yatýrýmlarýn azalmasýnýn neden olduðu yüksek tahýl/gýda maliyetleri, büyük finansman kurumlarýnýn mal spekülasyonlarý ve geliþmiþ piyasa ekonomilerinde, özellikle ABD’de, ekin alanlarýnýn büyük ölçüde biyoyakýtý sübvanse etmek için kullanýlmasý olacak. Son bir rapor, birçoklarýnca 21. yüzyýlda kapitalist büyümenin küpeþtesi olarak deðerlendirilen Hindistan ve Çin’in, 2007 aralýk ayýyla 2008 eylül ayý arasýnda son derece ciddi piyasa kayýplarý yaþadýðýný belirtiyor. Rapora göre bu ülkelerde “piyasa sermaye deðerinin yaklaþýk olarak %51’ini kaybetti ve son on beþ gün içindeki düþüler de hesaba katýlýrsa bu rakam çok daha yüksek olabilir.” En son raporlarýn iþaret ettiði gibi, Hindistan’daki endüstriler, özellikle havacýlýk sektörü çeþitli araçlarla krizin asýl yükünü emeðin sýrtýna yýkmaya zaten baþlamýþ durumda. Bu geliþmeler dört baþý mamur bir krizin eli kulaðýnda olduðunun göstergeleri olabilir mi? Çin açýsýndan borsa fiyatlarýndaki düþüþün ekonomi üzerinde önemli bir etkisi olmayacak, çünkü Þangay pazarýnda iþlem gören hisseler Çin ekonomisindeki firmalarýn yalnýzca küçük bir bölümü için finans saðlýyor. Ama Hindistan üzerindeki etkisi kaçýnýlmaz; yalnýzca havayolu þirketleri ve IT firmalarýnýn zaten duyurmuþ olduðu kemer sýkma politikalarý nedeniyle deðil, FII fonlarýnýn Hindistan’dan dýþarý akmasý ve tabii rupi’nin deðer kaybý dolayýsýyla da. Hindistan imalat sektörü 2007-2008 mali döneminde zaten aþaðý doðru bir trend gösteriyordu ve bu trend son haftalarda Sanayi Üretimi Endeksi’nin (IIP) gösterdiði gibi güçlendi. Kendi hükümeti ekonomik alandaki performansý hakkýnda ahým þahým bir tablo ortaya çýkarmak için resmi rakamlar üzerinde oynayarak keyfi deðiþiklikler yaparken, IIP’nin “çok güvenilir olmadýðý”ný iddia etmek yalnýzca maliye bakanýnýn ikiyüzlülüðüdür. Hindistan Merkez Bankasý (RBI) da güvenilirliði artýrmak ve likiditeyi saðlamak için önlemler alýyor. Hindistan bankacýlýk sektörünün bir tarihçisi olarak bu durumda krizi atlatmak için Hindistan’ýn finansal yapýsýnýn yeterliliðini nasýl deðerlendiriyorsunuz? Neyse ki, ekonomik reformlarýn temposunu süratlendirmek için 1991’den bu yana merkezde birbirini izleyen hükümetlerin yürüttüðü tüm çabalara raðmen, en kötü projeleri gerçekleþtirilemedi. Bunlar sermaye hesabýnýn tam konvertibilitesi, bankacýlýk ve sigorta sektörlerinin bütünüyle özelleþtirilmesi ve bankalarla banka-dýþý finans þirketleri arasýndaki ayrýmýn tam olarak yürürlükten kaldýrýlmasý gibi projelerdi. Her defasýnda ya önemli uluslararasý krizlerle ya da seçim baskýlarýyla karþýlaþtýlar. 1997 krizi ve mevcut kriz sermaye hesabýnýn konvertibilitesinin uygulamaya sokulmasýný engelledi. Özel muadilleriyle karþýlaþtýrýldýðýnda Hindistan kamu sektörü bankalarýnýn gücü her þeye karþýn ortada. Neo-liberal rejim altýnda en kötü geliþme, merkez ve sað partilerin benimsediði baþlýca konumlarý belirlemede komünalizmin ve paranýn oynadýðý çýplak roldür. Diðer önemli bir felaket, devletin mali durumu oldu. Devletin finans sektöründeki sýcak para tacirleriyle bahisçilere gösterdiði anlayýþa son vermek ve onlarýn vergilerini ödemek için zenginleþmesi bir hayli çaba gerektirecek. Hindistan demokrasisi neo-liberal rejim altýnda fazlasýyla zedelendi. Bundan dolayý rejimin ulusal çýkarlar kapsamýnda krize çözüm üretme yeteneði berbat þekilde azalmýþ durumda. Çeþitli yorumcular dünya çevresindeki farklý hükümetlerin krizi aþma stratejilerinin sonuçta devleti geri getirdiðini belirtiyor. Devletin bu dönüþünü bir an için Milton Friedman’ýn hükümetin rolü konusundaki sözleri eþliðinde bakar mýsýnýz? Friedman þöyle demiþti: hükümetin rolü, “piyasanýn kendisi için yapamadýðýný yapmaktýr.” Evet, devlet geri döndü, ama yalnýzca kapitalistlerin kazançlarýný kurtarmak için. Lehman Bros CEO’su Richard Fuld’a, hisse senedi opsiyonlarý ve temettülerinden kazandýðý yaklaþýk 500 milyon dolar geri ödettirilecek mi? Forbes.com’a göre, Yalnýzca 2007-8 mali yýlýnda Fuld 71.50 dolar kazandý ve önceki beþ yýllýk dönemdeki kazancý 354 milyon dolardý. Lehman iflas baþvurusu yaptýðýnda Fuld emeklilik ikramiyesi olarak firmadan 22 milyon dolar aldý. Lehman yüksek düzey yöneticileri için yapýlanlar, Wachovia ve Merrill Lynch’nin yöneticilerine, Ýsviçre’de hükümet tarafýndan mali yapýsý deðiþtirilen UBS’ye ya da Ýngiltere Merkez Bankasý’nýn kurtardýðý mortgayç konut bankasý Northern Rock’a da yapýlýyor. 2004’te baþlýðý içeriðini açýklayan bir makale yayýnlamýþtým: “Emek için Sosyal Darwinizm Sermaye için Dadý Devlet” (Indian Journal of Labour Economics, 47 (1), Ocak-Mart). Kriz, korkunç derecede adaletsiz ve öldürücü olan bu sosyal ve politik düzene karþý iþçi ve köylülerin mücadelelerini þiddetlendirmedikçe, sermaye ve kapitalistler kontrol ettikleri devlet tarafýndan desteklenmeye devam edecek. Ne mali yapýsý deðiþtirilmiþ bankalarýn borçlularý, ne de Amerikan firmasý AIG’den sigortalý borçlular düþük faiz oranlarýndan yararlanmayacak, kredi, sigorta ya da daha az ayrýmcý sigorta fiyatlarýndan faydalanma ikaný bulmayacak. Yeni idareciler iþletmelerinin sermayesini korumakla meþgul olacak. Ýktidardaki yöneticiler para piyasasý enstrümanlarýnýn dar gelirliye düþük maliyetli kredi ya da sigorta daðýtmak için uygun araçlar olmadýðýný görmediði ve pratikte bu perspektifi somutlaþtýrmak için ihtiyaç duyulan yapýsal deðiþiklikleri gerçekleþtirmeye zorlanmaklarý sürece, eski düzen resesyon geçse de devam edecek. 18 Ekim 2008 * Hindistan’da politik iktisatçý ve iktisat tarihçisi. Ayrýca Kalküta Kalkýnma Araþtýrmalarý Enstitüsü Yöneticisi. sendika.org sitesinden -alýntý-dýr. Beğendiklerime Ekle Sık Kullanılanlara Ekle Arkadaşına Gönder Facebook del.icio.us Digg Furl Yahoo! My Web StumbleUpon Google Bookmarks Technorati reddit Özür dileriz, üye olmanız gerekmektedir. Yorumlar (0) Bu içeriği masaüstüne al Yorumları göster / gizle Yorum yazın Yorum formunu aç / kapat Yorum ekleyebilmeniz için giriş yapmanız gerekiyor. Henüz bir hesabınız yoksa lütfen kayıt olun.

Sonraki >

Kýlýç ve Kalem

Advertisement