Karakitap Nokta Net

Karakitap

'Taze kan' geldi - A.Ömer Türkeþ (Kitap)

Yazar karakitap
Çarþamba, 11 Temmuz 2007
1514 kýþý, Roma. Ýki cinayet iþlendi, sýrada iki cinayet daha var... Seri cinayetler, matematik teorileriyle bir araya geliyor... Yeni bir kahramanla tanýþýyoruz: Henry Spearman... Ve dedektifi koyun olan bir kitap Kültür endüstrisinin doymak bilmez iþtahý, sinemada olduðu gibi edebiyatta da konu sýkýntýsý yaratýyor. Ýþin basitine kaçanlar anlatacak yeni hikâyeler aramaktansa, bildik bir hikâyeyi þiddet ve erotizmle çekici hale getirmeye çalýþýyorlar. Polisiye okuyucularý, katilin kimliðinin ya da cinayetin 'nasýl'ýnýn 'niçin'inin daha baþtan faþ edildiði böyle bir seri üretimden kuþkusuz hiç memnun deðiller. Buna karþýlýk, hikâyelerini farklýlaþtýrabilmek için daha titiz davranan, polisiyeleri tarihle, sanatla bilimle, felsefeyle harmanlayan yazarlar da var. Mesela Guillaume Prevost, Roma'da Yedi Cinayet'te söz konusu týkanýklýðý zamaný ve mekâný Rönesans dönemine taþýyarak çözmeye çalýþmýþ. 1514 kýþýnda, Roma'nýn ünlü Marc Aurele Sütunu'nun üzerindeki imparator heykeline çýrýlçýplak vaziyette oturtulmuþ genç bir erkek cesedi bulunur. Baþsýz ceset bir erkek fahiþeye aittir ve sütuna kanla yazýlmýþ bir not býrakýlmýþtýr. Olay aslýnda savaþlarýn, çatýþmalarýn ve nefretin hiç eksik olmadýðý þehirde büyük bir heyecan yaratacak, þehrin eski polis müdürünün oðlu, týp öðrencisi Guido da babasýnýn dostlarý sayesinde araþtýrmalara katýlacaktýr. Anatomi bilgisi nedeniyle araþtýrmaya dahil edilen üstat Leonardo da Vinci ile bu sayede tanýþýrlar. Çok geçmeden yine tuhaf biçimler verilmiþ yeni cesetler bulunur. Kurbanlarsa açgözlülük ve sefahat konusunda namlý iki þahsiyettir; tefeci Gentile Zara ve ünlü muhabbet tellalý Giulietta Ghirardi. Galeyana gelen halký yatýþtýrmak için ele geçen ilk þüpheli idam edilir. Guido ise araþtýrmalarý sonucu cinayetlerin ünlü ressam Hieronymus Bosch'un bir deseninden esinlendiðini ve sýrada bekleyen dört cinayet daha olduðunu, cinayetlerle Vatikan'dan çalýnan kutsal bir emanet arasýnda iliþki de kurulabileceðini düþünmektedir. Matematik ve seri katil Umberto Eco'nun Gülün Adý'ný hatýrlatsa da felsefenin sularýna açýlmaya hiç niyetlenmeyen Roma'da Yedi Cinayet, 16. yüzyýl Roma'sýnda iþlenen seri cinayetler etrafýnda geliþen, baþta Leonardo Da Vinci olmak üzere çok sayýda tarihi þahsiyetle süslenmiþ heyecanlý ve hareketli bir polisiye. Guillaume Prevost, cinayet nedenini dönemin siyasi tarihinden, yöntemini sanattan esinlenerek kurgulamýþ. Roman, kahramanlarýyla birlikte okuyucuyu Roma sokaklarýnda, görkemli saraylarda, kiliselerde, kütüphanelerde, Rönesans'ýn ustalarýnýn atölyelerinde dolaþtýrýrken güçlü bir tarih duygusu uyandýrýyor. Polisiyelerde sýklýkla rastladýðýmýz yeni eðilimlerden en dikkat çekeni, olaylarýn çözümleyicisini (dedektif tipini) kiþisel özelliklerini zorlayarak da olsa okuyucu için ilginç bir hale getirmek. Klasik polisiyelerde de böyle bir anlayýþtan hareketle, özel ya da resmi dedektif yerine avukat, gazeteci, yazar hatta ev kadýný tiplemelerine yer verilmiþti. Ancak onlar amatör gibi görünseler bile cinayet çözmekte meslek erbaplarýný aratmýyorlardý. Þimdi ele alacaðým polisiyelerdeki 'dedektif'lerinse kriminal olaylar hakkýnda fazla malumatlarý yok. Ýþleri karmaþýk problemleri çözmekle ilgili. Bu türün Türkiye'de yayýmlanmýþ en iyi örneklerinden birisi, Arjantinli matematikçi ve yazar Guillermo Martinez'in Oxford Cinayetleri, seri cinayetleri matematik teorileriyle bir araya getiriyor. 1993 yazýnda, yirmi iki yaþýndaki Arjantinli bir matematikçi, akademik çalýþmalar yapmak için bir yýllýk bir burs ile Oxford'a gider. Güzel torunuyla birlikte yaþayan yaþlý bir kadýnýn evinde pansiyoner olacaktýr. Daha kenti tanýmaya fýrsat bulamadan yaþlý kadýnýn ölümüne tanýk olan genç adam, hayranlýk duyduðu Profesör Seldom ile bu sayede tanýþacak, ikili cinayet mahalline býrakýlan notlarý çözerek katilin kimliðini bulmaya çalýþacaklardýr... Martinez, sözü hiç uzatmamýþ, cinayetle birlikte suçun, katilin býraktýðý bir seriyi çaðrýþtýran sembollerle de matematiðin alanýna girivermiþ. Her yeni cinayetle sembollerde gizlenen mantýk serisi, seri katilin mantýðýný tartýþmaya açarken kanýtlar bambaþka þüphelileri iþaret ediyor. Tam bu noktada polisiye roman tutkunu Prof. Seldom'un sesi yükselecektir; "Gerçekle görünen arasýnda bir fark var. (...) Çoðu kez elde edilen deliller ne suçlunun suçluluðunu ne de masumun masumiyetini kanýtlamaya yeter. Temelde Gödel'in 1930'daki Eksiklik Teoremiyle gösterdiði þey, matematiktekiyle tam olarak ayný." Birçok matematikçinin ve teoremlerinin anýldýðý romanda katilin kimliði ortaya çýktýðýnda hayal kýrýklýðý yaþayabilirsiniz. Ama acele etmeyin; 'gerçekle görünen arasýnda bir fark var'. Martinez, basit bir kurguyla yetinmeyecek kadar usta bir yazar. Polisiyeseverler kaçýrmasýn; hele ki matematiðe de ilgileri varsa! Genelde suça, özelde öldürme eylemine kriminalojinin dýþýndan bakan diðer kahramanýmýz Henry Spearman; o bir iktisat profesörü. ABD'li iki iktisatçýnýn Marshal Jevons müstearýyla yazdýklarý Marjinde Cinayet, polisiye klasiklerine ve iktisat âlemine yaptýðý göndermelerle, parodik yaklaþýmýyla, mizahla gerilim arasýnda tutturduðu dengesi ve polisiye kurgusuyla hem gerçekten de deðiþik hem de çok baþarýlý bir polisiye. Kýsa boyu, dökülen saçlarý, rasyonel aklýyla Agatha Chirstie'nin Hercul Poirot'sunu çaðrýþtýran ama Milton Friedman'dan izler de taþýyan Henry Spearman, karýsýyla birlikte tatil için Virgin Adalarý'nýn tropik ve egzotik atmosferini seçmiþtir (Ýngiliz klasik dönem polisiyelerinin sevilen mekânýdýr). Ada, tatile gelen züppe zenginlerle doludur. Ve cinayetler baþlar. Yerel polis için zanlýlar zenginlerden nefret eden 'Siyah Ýktidar Hareketi' militanlarýdýr. Ancak Spearman, kriminolojinin 'sebep' meselesini çok fazla takýntý haline getirdiðini düþünmektedir. Onun iktisatçý mantýðýna göre, bir insanýn suçlu mu, yoksa masum mu olduðunu kestirebilmek için, o kiþinin bu iþi yapmanýn öncesinde ve sonrasýndaki seçimlerine bakmak gerekir. Ve Spearman aþk, nefret, iyilik, kötülük veya baþka insanlarý da içeren herhangi bir duyguya, ekonomik analiz de uygulanabileceðine inanmaktadýr. Klasik polisiyeleri taklit ediyor Marjinde Cinayet, ama hemen bir sýçrama yapýyor; önce dýþ mekânlarý statiklikten kurtarýyor. Dedektif tipi, Sherlock Holmes'un mirasçýsý gibi, ama akýl yürütme biçimi hiç de sihirbazlýk gösterisine dönüþmüyor. Ýktisat teorilerini 'Ýktisada Giriþ' derslerinde yardýmcý kitap olarak önerilecek kadar yerli yerinde kullanan Spearman, sýký sýkýya baðlandýðý tümdengelim metoduyla çok ikna edici bir çözümleyici. Ayrýca sýradan bir adam, ideal bir eþ. Yegâne sevimsizliði fazla liberal olmasý. Ama okuyucuyu yönlendirmiyor. Saðlam ve yerleþmiþ bir ekonomi 'kanunu'yla birleþen cinayet kurgusunda, söz konusu 'kanun' hikâyenin deðiþik yerlerinde, deðiþik perspektiflerden farklý görüntüleriyle tekrar tekrar ortaya çýkarken, sonunda Henry Spearman'ýn cinayetleri çözmesinin anahtarý da oluyor. Yazarlar saðlam ve yerleþmiþ ekonomi kanunu olarak okuyucuya yabancý gelmeyecek birini, 'talep' kanunu seçmiþler. Polisiyeye farklý bir disiplinden bakmanýn kusursuz bir örneði. Umarým ikinci macera fazla gecikmez. Koyundan neden olmasýn ki... Hikâyelerini çekici kýlmak için dedektif rolünü çeþitli meslek guruplarýna yayanlar kadar, hayvanlar dünyasýna açýlan, kediden köpekten dedektif yaratan yazarlar da var. Polisiyeseverler Akif Prinçci'nin Francis'ini hatýrlamýþlardýr herhalde. Genç Alman yazar Leonie Swann ise en iyi ilk polisiye ödüllü Glenkill de bir koyuna vermiþ dedektifliði. Agahta Chirstie'nin ünlü karakteri Miss Marple esintileri taþýyan Miss Maple, öldürülen çobanlarýnýn katilini bulmaya, adaleti saðlamaya çalýþýyor. Ancak iþi hayli zor. Çünkü ne adalet hakkýnda bir fikri var ne de cinayet. Bilgisi, öldürülen çobanýn koyunlara okuduðu tamamýna da erdiremediði bir polisiye romanla sýnýrlý kalan Miss Maple, sürüdeki diðer koyunlarla elele vererek, kendilerinden daha sürüleþmiþ kasaba halký arasýnda katilin izini sürmekte zorlanmýyor. Gri hücrelerinden ziyade lezzetiyle anýlan beyinlerini muamma çözmek için kullanan koçlar ve koyunlarla dolu bir polisiyeye intibak etmekte biraz zorlanabilirsiniz. Lakin Leonie Swann Ýrlanda kýrsalýnýn tekinsiz atmosferini gerilimi yükseltmek için iyi kullanmýþ, 'dedektif tipi'nin yaratabileceði dezavantajlarý bertaraf etmesini bilmiþ. ROMA'DA YEDÝ CÝNAYET Guillaume Prevost, çeviren: Bahadýrhan Bozkurt, Bilge Kültür Sanat Yayýnlarý, 2007, 267 sayfa MARJÝNDE CÝNAYET Marshall Jevons, çeviren: Belkýs Diþbudak Çorakçý, Liberte Yayýnlarý, 2007, 217 sayfa OXFORD CÝNAYETLERÝ Guillermo Martinez, çeviren: B. Burcu Özkan, Biliþim Yayýnevi, 2007, 188 sayfa GLENKILL Leonie Swann, çeviren: Vedat Çorlu, Merkez Kitaplar, 2007, 327 sayfa Radikal Beğendiklerime Ekle Sık Kullanılanlara Ekle Arkadaşına Gönder Facebook del.icio.us Digg Furl Yahoo! My Web StumbleUpon Google Bookmarks Technorati reddit Özür dileriz, üye olmanız gerekmektedir. Yorumlar (0) Bu içeriği masaüstüne al Yorumları göster / gizle Yorum yazın Yorum formunu aç / kapat Yorum ekleyebilmeniz için giriş yapmanız gerekiyor. Henüz bir hesabınız yoksa lütfen kayıt olun.

< Önceki		Sonraki >

En Çok Okunan Edebiyat Haberleri
Aþka sevdalanma-Fuzuli We Ghalawtek Dilimize yerleþen hatalý sözler - Ýskender Pala Merwan Khoury - Kel Al Kasayed Yarýn - Bülent Ecevit

Son Gönderilen Edebiyat Haberleri
Anadolu ne okuyor? - H.Salih Zengin Kitap Tanýtým - Bilim ve Postmodernizm Tartýþmalarý: Postmodernizm ve Sol Yýlýn en çok okunan yazarý Ýlber Ortaylý Macar yazar Magda Szabo öldü Aytmatov'un Ebedi Niþanlý'sý Türkçede

En Çok Okunan Edebiyat Haberi

Aþka sevdalanma-Fuzuli